Đế chế điền kinh MAS Holdings: 27 kỷ lục giải đấu và khoảng trống mang tên người về nhì

Sân Diyagama nằm gần mực nước biển, cách Colombo chừng hai chục cây số về phía đông. Ngày thi đấu thứ ba của Giải Điền kinh Mercantile lần thứ 41, tôi theo dõi bảng điểm qua một luồng kết quả cập nhật chậm vài phút mỗi lần. Ở lượt chạy cuối của nội dung tiếp sức, một nhóm vận động viên khoác áo đại học tư thục — lần đầu góp mặt ở giải này — đứng lại rất lâu sau vạch đích, ngước nhìn bảng điện tử như thể đang chờ tên mình hiện lên. Bảng điện tử không hiện tên ai. Nó chỉ hiện điểm.

Cuối giải, dòng điểm ấy là 548. Của MAS Holdings.

Giải Điền kinh Mercantile là giải vô địch dành cho các đội doanh nghiệp, mô hình quen thuộc ở Nam Á: công ty tuyển vận động viên bằng hợp đồng lao động, trả lương, bố trí tập luyện, rồi đưa họ ra đấu trường. Lần thứ 41 này quy tụ 2.188 vận động viên tranh 338 nội dung. MAS Holdings, tập đoàn may mặc Sri Lanka, giành chức vô địch thứ tám liên tiếp với 548 điểm, 253 huy chương, trong đó 82 huy chương vàng. Khoảng cách với đội xếp sau là 242 điểm.

Nếu lấy tổng số huy chương làm thước đo chiều sâu, khoảng cách ấy còn rõ hơn. Đội xếp sau giành được khoảng hơn một trăm huy chương, tức chưa bằng một nửa của đội vô địch. Ở gần như mọi nội dung, đội thắng đều có người trong nhóm dẫn đầu. Một khoảng cách 242 điểm trải trên 338 nội dung không nói rằng đội vô địch hay hơn đối thủ một chút. Nó nói rằng không có đối thủ nào đáng gọi là đối thủ trong chu kỳ này. Và báo cáo kết quả không nêu tên đội về nhì. Không phải một thiếu sót nhỏ. Đó là dấu hiệu cho thấy câu chuyện của giải đấu được kể hoàn toàn từ một phía: phía thắng.

Ở Diyagama, hai mươi bảy kỷ lục giải đấu được thiết lập trong khi không một thông số cá nhân nào được công bố — và đó mới là điều đáng bàn.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở các giải điền kinh nội địa trong khu vực, những bảng kết quả kiểu này thường có một cấu trúc giống nhau: vài con số tổng, vài tính từ, và rất ít chi tiết có thể kiểm chứng. Kỷ lục giải đấu là một khái niệm hẹp. Nó chỉ so thành tích với chính lịch sử của giải, chứ không so với chuẩn quốc gia, chuẩn châu lục hay chuẩn thế giới. Ở một giải doanh nghiệp, nơi phần lớn vận động viên là nhân viên văn phòng và công nhân nhà máy tập luyện sau giờ làm, mặt bằng để phá kỷ lục vốn đã thấp. Hai mươi bảy lần phá kỷ lục có thể phản ánh một điều rất khác với việc nền điền kinh Sri Lanka đang tiến bộ: nó có thể chỉ phản ánh việc các trường đại học tư thục mang đến một nhóm vận động viên trẻ, khỏe, chưa từng xuất hiện ở giải này trước đây.

Không có tên vận động viên. Không có thông số gió cho các nội dung chạy ngắn và nhảy. Không có mô tả mặt sân, nhiệt độ hay lịch thi đấu chi tiết. Yếu tố độ cao có thể loại trừ: Diyagama gần mực nước biển, nên không có lợi thế loãng khí. Nhưng gió thì không thể loại trừ, và với điền kinh, một cơn gió thuận vượt ngưỡng hai mét trên giây đủ để biến một thành tích bình thường thành một dòng kỷ lục trong biên bản. Tôi không có dữ liệu để kết luận theo bất kỳ hướng nào. Đây là vùng mù thông tin, và cách duy nhất để đối xử với nó là gọi đúng tên nó.

Tín hiệu có giá trị nhất trong toàn bộ sự kiện lại nằm ở một chi tiết hành chính: giải đấu được công nhận trong hệ thống xếp hạng của World Athletics.

Điều đó có nghĩa giải phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và chương trình phòng chống doping nhất định, và các vận động viên tham dự có thể tích điểm xếp hạng quốc tế. Với một giải đấu cấp doanh nghiệp, đây là bước ngoặt về cấu trúc, không phải về thành tích. Nó biến một sân chơi nội bộ thành một mắt lưới trong hệ sinh thái điền kinh toàn cầu. Trong vài mùa tới, nếu một vận động viên Sri Lanka chọn Diyagama làm nơi tích điểm thay vì phải ra nước ngoài thi đấu, thì giá trị của giải sẽ thay đổi theo cách mà hai mươi bảy kỷ lục không thể tạo ra.

Sự kiện thứ hai mang tính cấu trúc là việc các trường đại học tư thục lần đầu tham dự. Ở nhiều nước, hệ thống đại học là đường ống đào tạo vận động viên lớn nhất — nơi một học sinh mười tám tuổi có thể tiếp tục tập luyện trong bốn năm mà không phải chọn giữa thể thao và sự nghiệp. Ở Sri Lanka, điền kinh nội địa từ lâu xoay quanh ba trụ: doanh nghiệp, quân đội và cảnh sát. Một trụ thứ tư xuất hiện, dù còn mỏng, làm thay đổi bài toán tuyển chọn.

Giới hạn của mô hình doanh nghiệp nằm ở chỗ: một vận động viên ký hợp đồng lao động thì sự nghiệp thể thao của họ phụ thuộc vào tình hình kinh doanh của công ty, chứ không phụ thuộc vào phong độ.

MAS Holdings xây dựng được một chương trình ổn định suốt tám năm, và đó là thành tựu tổ chức thật. Nhưng cũng chính sự ổn định ấy đặt ra câu hỏi ngược: nếu một tập đoàn may mặc lớn nhất nước chiếm gần trọn bảng huy chương trong gần một thập kỷ, các doanh nghiệp khác còn động lực gì để đầu tư? Một giải đấu mà kết quả có thể đoán trước từ trước khi khai mạc sẽ khó bán bản quyền truyền hình, khó hút tài trợ, và khó giữ chân khán giả. Sự thống trị, theo nghĩa đó, vừa là phần thưởng của kẻ mạnh, vừa là dấu hiệu của một mặt bằng cạnh tranh chưa đủ dày.

Tôi viết để tìm lại những cái tên bị lịch sử soạn thảo ra khỏi đội hình. Ở Diyagama, cái tên bị soạn ra khỏi đội hình là đội về nhì — đội ghi được khoảng hơn ba trăm điểm, một tổng số đủ để đứng thứ hai ở bất kỳ giải doanh nghiệp nào khác, nhưng không đủ để được gọi tên trong bản báo cáo. Có những trận đấu mà tỷ số không bao giờ được ghi, vì người ta chọn cách quên. Có những đội không bao giờ được nhắc, vì người ta chọn kể câu chuyện khác.

Giữa tiếng còi và tiếng khóc, tôi nghe nhịp đập của một hệ sinh thái đang chờ được gọi tên. Hệ sinh thái ấy gồm 2.188 con người, phần lớn vô danh, chạy và nhảy trong ba ngày ở một sân vận động ven biển, rồi trở về nhà máy, về văn phòng, về lớp học. Họ không xuất hiện trong bất kỳ bảng xếp hạng quốc tế nào. Nhưng chính họ là nền móng của mọi thứ mà điền kinh Sri Lanka có thể trở thành.

Nếu các trường đại học tư thục thật sự đầu tư vào học bổng thể thao trong ba đến năm năm tới, liệu Diyagama còn là sân chơi của một cái tên duy nhất — hay sẽ là nơi một đội về nhì lần đầu được gọi tên?